مطب داده‌محور · قسمت ۶

امنیت دادهٔ بیمار، بی‌اغراق

قسمت ششم پادکست «مطب داده‌محور»: امنیت دادهٔ بیمار بدون ترس‌پراکنی و وعدهٔ مطلق؛ مسئولیت مرکز، قاعدهٔ پشتیبان‌گیری ۳-۲-۱، دسترسی بر اساس نقش و چک‌لیست مرور فصلی.

آخرین به‌روزرسانی: ۵ آبان ۱۴۰۵

ویدیو در آپارات (حدود ۸ دقیقه)
فقط صداحدود ۱۰ دقیقه · برای رانندگی یا کار

ایدهٔ اصلی

اطلاعات بیمار فقط داده نیست، امانت است: نام، شماره، نمرهٔ چشم، سابقهٔ پزشکی. مسئولیت نگه‌داری آن با مرکز است، حتی اگر نرم‌افزار را شرکت دیگری ساخته باشد. امنیت صددرصد وجود ندارد و هر کس چنین وعده‌ای بدهد، اغراق می‌کند. آنچه ممکن است، لایه‌های معقول است: پشتیبان‌گیری درست، دسترسی محدود، جدایی داده‌ها و اینکه بدانید اگر روزی مشکلی پیش آمد چه کنید. این قسمت بی‌ترس‌پراکنی و بی‌وعدهٔ توخالی، همین‌ها را توضیح می‌دهد.

۱

مسئولیت با کیست؟

یک مطب در یک شهر متوسط را تصور کنید که پرونده‌ها را در یک نرم‌افزار نگه می‌دارد و رمزش را همه می‌دانند. اگر منشی‌ای از مطب برود، آیا رمز تغییر می‌کند؟ اگر لپ‌تاپ گم شود چه؟ مسئولیت نخست با خود مرکز است: چه کسی چه چیزی را ببیند، چه کسی از مطب برود، چه کسی خروجی بگیرد. نرم‌افزار ابزار است؛ نظم اجرایی را مدیر می‌سازد.

۲

پشتیبان‌گیری با قاعدهٔ ۳-۲-۱

یک قاعدهٔ ساده و شناخته‌شده می‌گوید:

  • سه نسخه از اطلاعات مهم داشته باشید (اصلی و دو پشتیبان).
  • در دو نوع محل مختلف (مثلاً سرور و یک حافظهٔ جدا).
  • و یک نسخه در مکانی دور از محل اصلی.

دلیلش ساده است: اگر همهٔ نسخه‌ها کنار هم باشند، یک حادثه (آتش، سرقت، خرابی دیسک) همه را می‌برد. نکتهٔ مهم‌تر: پشتیبانی که هرگز بازیابی‌اش را امتحان نکرده‌اید، پشتیبان نیست، امید است. هر چند وقت یک بار بپرسید «اگر الان لازم شود، چطور و چقدر طول می‌کشد برگردانیم؟»

۳

دسترسی بر اساس نقش

همه نباید همه‌چیز را ببینند. منشی برای نوبت‌دهی و پذیرش، اطلاعات مالی را لازم ندارد؛ عینک‌ساز برای ساخت عینک، جزئیات معاینه را لازم ندارد. اصل «کمترین دسترسی لازم» از نشت تصادفی و سوءاستفاده هر دو جلوگیری می‌کند. وقتی کسی از مرکز می‌رود، باید بتوانید دسترسی‌اش را همان لحظه ببندید. و اگر یک نفر تنها با یک شماره و کد تأیید وارد می‌شود، رمز مشترک و برگه‌های چسبانده روی مانیتور هم کم می‌شود.

۴

چه چیزی از هر فروشندهٔ نرم‌افزار بپرسید

  • داده‌ها کجا نگه‌داری می‌شود (در کشور یا خارج) و چند بار پشتیبان گرفته می‌شود؟
  • نسخهٔ پشتیبان فقط روی همان سرور اصلی است یا جای دیگری هم هست؟
  • آیا نسخهٔ پشتیبان رمزنگاری می‌شود؟
  • دادهٔ مراکز مختلف از هم جداست یا مخلوط؟
  • نقش‌ها و سطح دسترسی چطور تنظیم می‌شود و چه کسی تغییرش می‌دهد؟
  • اگر خواستم بروم، می‌توانم اطلاعاتم را خروجی بگیرم؟ (خروجی اکسل یک مثال است.)
  • هر وعده‌ای مثل «کاملاً امن» یا «هرگز از دست نمی‌رود» را با شک بشنوید.

چک‌لیست

۰ از ۶ انجام شد

علامت‌ها فقط روی همین دستگاه می‌مانند.

اشتباه‌های رایج

  • رمز مشترک بین همهٔ کارکنان.
  • باقی ماندن دسترسی کارمند سابق.
  • باور به «پشتیبان دارم» بدون هرگز بازیابی کردن.
  • نگه‌داری همهٔ نسخه‌ها در یک محل.
  • فرستادن عکس پرونده یا نسخه در گروه‌های پیام‌رسان عمومی.
  • باور به وعده‌های مطلق.
+

نمونهٔ مرور امنیتی فصلی

مدیر یک مطب در شهر متوسط هر فصل ده دقیقه وقت می‌گذارد: فهرست کاربران را باز می‌کند، می‌پرسد «این آدم هنوز در مرکز کار می‌کند؟» و اگر نه، دسترسی‌اش را می‌بندد. بعد نگاه می‌کند هر نقش چه منوهایی دارد و آیا هنوز لازم است. در آخر، یک خروجی از اطلاعات می‌گیرد و جای امن نگه می‌دارد. این کار ساده، بیشتر از هر ابزار پیچیده‌ای خطر را کم می‌کند، چون بیشتر مشکلات از سهل‌انگاری روزمره می‌آید، نه از حملهٔ فیلم‌وار.

اپتوپلاس چطور کمک می‌کند

  • سرور داخل ایران است؛ نسخه‌های پشتیبان چند بار در روز گرفته می‌شوند و نسخهٔ رمزنگاری‌شدهٔ آن‌ها در دیتاسنتری جدا از سرور اصلی نگه‌داری می‌شود و بازگردانی آن آزموده شده است.
  • ارتباط، پایگاه‌داده و نسخه‌های پشتیبان رمزنگاری‌شده‌اند و دسترسی کنترل‌شده است.
  • نقش‌های مدیر، منشی، اپتومتریست، چشم‌پزشک، عینک‌ساز و فروشنده؛ هر نقش فقط منوی کار خودش را می‌بیند و مدیر می‌تواند دسترسی را کم و زیاد کند.
  • دادهٔ هر مرکز جدا از مراکز دیگر است.
  • مدیر هر وقت بخواهد از اطلاعاتش خروجی اکسل می‌گیرد.
۵ روز رایگان شروع کنید

پرسش‌های متداول

مسئولیت حفظ اطلاعات بیماران مطب با کیست؟

مسئولیت نخست با خود مرکز است، حتی اگر نرم‌افزار را شرکت دیگری ساخته باشد. چه کسی چه چیزی را ببیند، دسترسی کارمندی که می‌رود کی بسته شود و چه کسی خروجی بگیرد، نظم اجرایی‌ای است که مدیر می‌سازد.

قاعدهٔ پشتیبان‌گیری ۳-۲-۱ چیست؟

سه نسخه از اطلاعات مهم (اصلی و دو پشتیبان)، در دو نوع محل مختلف، و یک نسخه در مکانی دور از محل اصلی. پشتیبانی که بازگردانی‌اش را هرگز امتحان نکرده‌اید، پشتیبان نیست، فقط امید است.

دسترسی بر اساس نقش در مطب یعنی چه؟

هر نفر فقط همان چیزی را می‌بیند که برای کارش لازم است؛ منشی اطلاعات مالی را نمی‌بیند و عینک‌ساز جزئیات معاینه را. ورود هر نفر با شمارهٔ خودش رمز مشترک را حذف می‌کند و دسترسی کارمند رفته را می‌شود همان لحظه بست.

از فروشندهٔ نرم‌افزار مطب دربارهٔ امنیت چه بپرسیم؟

داده کجا نگه‌داری می‌شود و چند بار پشتیبان گرفته می‌شود، پشتیبان جای دیگری هم هست و رمزنگاری می‌شود یا نه، دادهٔ مراکز از هم جداست یا نه، نقش‌ها چطور تنظیم می‌شوند و آیا می‌توانید هر وقت خواستید خروجی بگیرید. وعدهٔ «کاملاً امن» را با شک بشنوید.

۵ روز رایگان شروع کنیدویژهٔ کاربران جدید · ورود با شمارهٔ موبایل · بدون پرداخت